Kirkjuþing

T I L L A G A

að staðfestingu stofnskrár fyrir Rannsóknasetur kirkjunnar í
trúarbragðafræðum og guðfræði

Flutt af Kirkjuráði

Frsm. Kristján Björnsson

Kirkjuþing staðfestir eftirfarandi stofnskrá fyrir Rannsóknasetur kirkjunnar í trúarbragðafræðum og guðfræði.

Stofnskrá fyrir Rannsóknasetur kirkjunnar í trúarbragðafræðum og guðfræði

Inngangur
1. gr.
Rannsóknasetur kirkjunnar í trúarbragðafræðum og guðfræði er stofnun í eigu Þjóðkirkjunnar.

2. gr.
Aðsetur Rannsóknasetursins er í Kapellu ljóssins á Vallarheiði í Reykjanesbæ. Rannsóknarsetrið er stofnað í samstarfi við Guðfræðistofnun Háskóla Íslands og starfar í samvinnu við Alþjóðaháskólann Keili. Rannsóknarsetrið skal stefna að samvinnu við erlendar guðfræðistofnanir, erlenda og innlenda háskóla, rannsóknarstofur í trúarbragðafræðum, aðrar kirkjudeildir og Samráðsvettvang trúarbragða.

Starfsemi og rannsóknaraðstaða
3. gr.
Markmið Rannsóknasetursins er að auka þekkingu og skilning á trúarbrögðum heimsins, stuðla að sáttargjörð ólíkra trúarviðhorfa og vinna að rannsóknum í guðfræði. Sérstök áhersla er lögð á að stuðla að málefnalegum samskiptum fólks ólíkrar trúar í þeim tilgangi að eyða tortryggni en efla skilning og umburðarlyndi.

4. gr.
Rannsóknarsetrið veitir aðstöðu til rannsókna og fræðslu á sviði guðfræði, siðfræði, friðarmála, mannréttinda og sáttargjörðar sem byggir á forsendum kristinnar trúar og virðingu fyrir forsendum annarra trúarbragða. Rannsóknarsetrið veitir aðstöðu til rannsókna og fræðslu um hlutverk ólíkra trúarbragða og annast um ráðstefnur, námskeiðshald, fyrirlestra og endurmenntun eftir nánari ákvörðun stjórnarinnar.

5. gr.
Rannsóknarsetrið skal varðveita í Kapellu ljóssins hin sýnilegu tákn þess að húsið hefur frá upphafi verið helgidómur ólíkra trúarbragða. Viðhalda skal þeirri aðstöðu í umgjörð og búnaði helgidómsins. Auk þess hefur Rannsóknarsetrið íbúðir í eigu Kirkjumálasjóðs á svæðinu til umráða samkvæmt nánari ákvörðun kirkjuráðs.

Stjórn og skipan
6. gr.
Kirkjuráð skipar fimm menn í stjórn Rannsóknasetursins. Þar af tilnefnir biskup Íslands tvo, þ.e. formann og varaformann, og Guðfræðistofnun Háskóla Íslands tilnefnir einn.

7. gr.
Biskup Íslands skipar forstöðumann Rannsóknasetursins í samráði við stjórn og telst starfið vera embætti sérþjónustuprests. Auk embættisprófs í guðfræði skal hann hafa doktorspróf í guðfræði eða sambærilega framhaldsmenntun. Forstöðumaður annast daglegan rekstur setursins samkvæmt ákvörðun stjórnar og ákvæðum í erindisbréfi sem biskup Íslands setur honum.

8. gr.
Rekstrarfé Rannsóknasetursins er árlegt framlag úr Kirkjumálasjóði, styrkir frá öðrum aðilum og tekjur af starfsemi setursins.

9. gr.
Stjórn Rannsóknasetursins ber ábyrgð á fjármálum þess gagnvart kirkjuráði og skilar ráðinu endurskoðuðum ársreikningum til staðfestingar. Stjórn og framkvæmdastjóri skila ársskýrslu, auk rekstrar- og fjárhagsáætlunar fyrir komandi ár, til umfjöllunar og samþykktar í kirkjuráði.

10. gr.
Stofnskrá þessi er sett með heimild í 59. gr. laga um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar nr. 78/1997 og tekur gildi þegar í stað.

Ákvæði til bráðabirgða:
Biskup Íslands getur falið forstöðumanni að annast um kirkjulega þjónustu á Vallarheiði, en svæðið er hluti af Njarðvíkursókn þar til annað verður ákveðið.

Greinargerð:
Inngangur
Trúarbrögð hafa gegnt og munu lengi enn gegna mikilvægu þjóðfélagslegu hlutverki í lífi fólks um allan heim. Á það við um lífsviðhorf einstaklinga, einkum siðferði og breytni, og hlutverk trúarbragða í stjórnmálum þjóða og þjóðarbrota nútímans. Menning og saga allra þjóða er samofin trúarbrögðum þeirra í sögu og samtíð. Trúarbrögð eru órjúfanlegur hluti sjálfsmyndar sérhvers einstaklings og um leið móta þau sjálfsmynd þjóða. Kemur það ekki síst fram í tjáningu og viðhorfi einstaklinga og fulltrúa þjóða og þjóðarbrota í allri umræðu um lífsgildi, manngildi sem og æðri gildi viðkomandi trúarbragða. Með auknum alþjóðlegum samskiptum og tengslum landa á milli verður það að teljast brýnt viðfangsefni á okkar dögum að auka skilning á sögu trúarbragða og tjáningu trúar. Nær það til þekkingar og skilnings á ólíkum trúarhópum og trúarviðhorfum einstaklinga, en einnig er brýnt að stuðla að auknum rannsóknum á sviði kristinnar guðfræði í ljósi fjölbreytileika. Þegar fjölmenning eykst er nauðsynlegt að auka skilning almennings á trúarbrögðum. Kirkjan vill stuðla að friðsamlegri sambúð trúarhópa og fólks með ólík trúarviðhorf.

Ísland er í vaxandi mæli að taka á sig mynd fjölmenningarsamfélags eftir því sem tengslin við ólík samfélög og menningarsvæði aukast og fjarlægðir til annarra hluta heimsins styttast. Um 200 trúarhreyfingar finnast á Íslandi, en það segir ekki síst til um tengslin við önnur lönd, samskipti og samgöngur. Gera má ráð fyrir að þessi veruleiki hafi aukin áhrif á íslenskt samfélag á komandi árum og birting ólíkra trúarbragða verði enn sýnilegri í framtíðinni. Það eykur hættu á átökum, tortryggni og fordómum ef ekki er unnið gegn þessum neikvæðu áhrifum. Svar kirkjunnar við hættunni á þessari neikvæðu þróun í samskiptum fólks hefur lengi verið fólgið í því að efla markvissa starfsemi á sviði friðar og sáttargjörðar. Mikill vöxtur hefur verið á því sviði guðfræðinnar undanfarin ár og áratugi. Mikilvægt er að stuðla að góðum samskiptum milli fólks, sem tilheyrir ólíkum trúarbrögðum, á grundvelli skilnings, virðingar og kærleika. Þjóðkirkjan lítur svo á að hún hafi sérstakar skyldur í þeim efnum sem meirihlutatrúfélag í landinu en einnig vegna sögu kristins siðar á Íslandi allt frá upphafi. Þess vegna stofnar Þjóðkirkjan Rannsóknasetur kirkjunnar í trúarbragðafræðum og guðfræði.

Tákngildi og markmið
Miklar breytingar á varnarliðssvæðinu í Keflavík og brotthvarf herafla Bandaríkjamanna af svæðinu opnuðu á vissan hátt fyrir áður óþekkta möguleika fyrir kirkjuna. Í Kapellu ljóssins á Keflavíkurflugvelli var frá upphafi gert ráð fyrir aðstöðu fyrir ólík trúarbrögð líkt og þekkist í öðrum herstöðvum Bandaríkjamanna. Kapella ljóssins er eina guðshúsið sem byggt hefur verið á Íslandi í slíku augnamiði. Kirkjuráð ákvað að kaupa kapelluna og breyta ekki þessum tilgangi helgidómsins. Markmiðið er að vinna út frá þessu táknræna hlutverki sem kapellan hefur gegnt í þágu ólíkra trúarbragða. Kirkjan vill halda þessu tákngildi á lofti. Með starfsemi Rannsóknasetursins vill hún minna á sátt og skilning milli fólks sem játar ólíka trú. Kirkjan leggur þannig áherslu á þátt trúarbragðanna í að byggja upp menningu friðar og sáttargjörðar í stað tortryggni, fordóma, haturs og hefnda.

Markmið setursins er að kirkjan skapi þar aðstæður til guðfræðilegra rannsókna sem stuðli að aukinni þekkingu og skilningi á trúarbrögðum heims. Með því er unnið að fræðilegum, jákvæðum og málefnalegum samskiptum trúarhópa og fólks með ólík trúarviðhorf ef það mætti verða til að auka umburðarlyndi og skilning. Það kallar á markvisst samstarf við háskólastofnanir, kirkjudeildir og samstarfsnefndir trúfélaga, alþjóðakirknasamtök og friðarsamtök. Markmið setursins er einnig að skapa fræðilegan vettvang fyrir kristna guðfræði, umhverfissiðfræði, sköpunarguðfræði og hlutverk trúarbragðanna og stuðla á þann hátt að aukinni umhyggju fyrir lífi og heill jarðarinnar og jarðarbúa.

Stefna skal að því að Rannsóknarsetrið verði virkur kirkjulegur vettvangur fyrir guðfræði og samræðu trúarbragða innanlands og á alþjóðlegum vettvangi í samstarfi við Samráðsvettvang trúfélaga og ýmsa aðila. Með starfseminni skal unnið að því að virkja tengsl og samstarf á alþjóðlegum vettvangi með ráðstefnum í samvinnu við háskóla, erlendar stofnanir og trúarhópa. Það er lykilatriði að Rannsóknarsetrið leiti samstarfs við rannsóknarstofnanir í guðfræði og trúarbragðafræðum við viðurkennda háskóla bæði hér heima og erlendis, sem og við stofnanir á sviði samræðna trúarbragða og friðarrannsókna.

Gera þarf ráð fyrir því að forstöðumaður og stjórn móti starfið og áherslur í verkefnavali og starfsháttum svo að það fái að þróast eftir að Rannsóknarsetrið hefur tekið til starfa. Með þessari skipan er jafnvel unnt að reikna með því að hluti starfsmenntunar prestsefna geti farið fram á vegum þess, t.d. með námskeiðshaldi á sviði trúarbragðafræðslu eða kennimannlegrar guðfræði. Eins mætti vel nýta Rannsóknarsetrið til endurmenntunar presta í samvinnu við Endurmenntun Háskóla Íslands og/eða fræðslusvið Biskupsstofu. Til að þetta gæti orðið þarf að huga vel að samstarfi allra þeirra sem að þessum málum koma nú en þetta samstarf er að nokkru tryggt með tilnefningu Guðfræðistofnunar Háskóla Íslands og skipan stjórnar og forstöðumanns.

Aðstaða og skipan
Rannsóknarsetrið þarf að veita tækifæri og góða aðstöðu til rannsókna og fræðslu. Aðstaðan er fyrst og fremst fólgin í húsnæði Kapellu ljóssins. Auk kapellunnar keypti Kirkjumálasjóður þrjár íbúðir í raðhúsi á svæðinu. Þar er gert ráð fyrir bústað forstöðumanns og hugsanlega fræðimannsíbúð. Með samstarfi við Háskólasetrið Keili er hægt að ganga inn í hagstæða leigusamninga á tugum lítilla og stórra íbúða fyrir námsmenn og/eða þátttakendur á einstökum námskeiðum Rannsóknasetursins.

Með því að kirkjuráð skipar stjórn Rannsóknasetursins er það á ábyrgð ráðsins og heyrir undir það með viðeigandi tengingu inn í framkvæmdasýslu Þjóðkirkjunnar. Með tilnefningum Guðfræðistofnunar Háskóla Íslands er leitast við að tryggja aðkomu helstu fræðimanna á því sviði sem telja má að nýtist markmiðum Rannsóknasetursins. Helst þurfa allir stjórnarmenn að hafa góða framhaldsmenntun, en auk þess virk tengsl við erlenda háskóla og viðurkenndar rannsóknarstofnanir.

Forstöðumaður skal auk embættisprófs í guðfræði hafa doktorspróf í guðfræði eða sambærilega framhaldsmenntun. Með því að leggja svo ríka áherslu á menntun forstöðumanns er verið að árétta fræðilegan metnað í starfsemi og rannsóknum setursins.

Staða og starfshættir Rannsóknasetursins á Vallarheiði skýrast að nokkru af því að biskup Íslands skipar sérþjónustuprest sem forstöðumann og setur honum erindisbréf. Með þessari ráðstöfun er tekið tillit til þess hver staða hans er í ljósi prestakallaskipanar á Reykjanesi. Hann er því ekki prestur í Njarðvíkurprestakalli, en starfar eins og aðrir sérþjónustuprestar að verkefnum sínum í þágu Rannsóknasetursins. Með þessu er gert ráð fyrir að biskup geti falið honum að annast helgiþjónustu eða umsjón með kirkjulegri þjónustu á Vallarheiði líkt og prestum á öðrum stofnunum.